Maartje Berendsen. 'Ooggetuigenverslag'

Mensen die visueel zijn ingesteld slaan herinneringen vaak op als beelden. Net zoals je soms ineens overdag een flard van een droom voor ogen krijgt, ongevraagd, zie je in Pauls werk steeds (delen van) herinneringen en ervaringen opduiken.

Met Paul op vakantie gaan betekent soms achteraf geconfronteerd worden met beelden van dingen die hij als indrukwekkend heeft ervaren. Bij een tentoonstelling in Amsterdam hing zo een enorme foto van de Fontaine de Vaucluse, die we bezochten in het kader van een reis naar een oude liefde, de Luberon. De kleur van het water in die bron was terug te zien in het water in de wasbekkens die in dezelfde tentoonstellingsruimte stonden, vóór de foto.
Zo was ook een op het eerste gezicht onschuldig familie-uitstapje naar de Efteling aanleiding  voor een nieuwe sculptuur, die uiteindelijk 'alles draait' ging heten (in de wandelgangen 'de draaimolen' genoemd). Uit die enorme amusementstuin was het de oudste, meest betoverende en intieme attractie die Paul bijbleef. De oude stoomcarrousel, een sprookjesachtige draaimolen met veel rood fluweel, houten paarden en koetsen, en veel gekleurde lampjes; na een paar rondjes draaien raak je welhaast in trance.
Paul ging later alleen terug en filmde de golvende, draaiende beweging. Tot zijn grote verbazing bleek zich tussen de beelden in de carrousel een varken te bevinden, met een nar op zijn rug. Dat zijn van die dingen die Paul niet met rust laten, die om nader onderzoek vragen. Aangezien een onvriendelijke PR-juffrouw van de Efteling negatief antwoordde op de vraag of er een afgietsel gemaakt mocht worden van varken met nar, besloot Paul dan maar over te gaan tot het oude handwerk, boetseren. Dat was een schot in de roos: varken en nar werden prachtig in klei, waarna een mal en gipsen afgietsels volgden.
Terwijl de handen boetseerden, ratelden de associaties gewoon door. Via Brabant, carnaval en de kerk kwam hij uit bij de kermis. Een nar bespot de realiteit, laat mensen zichzelf zien, verwrongen, als in een lachspiegel. Ook al zo'n kermisattractie.
De gefilmde golfbeweging van de carrousel, de in gips afgegoten nar en een driehoek van lachspiegels werden elementen in een draaimolen die voor het eerst te zien was in een prachtige oude kerk met gebrandschilderde ramen. De kleuren weerkaatsten vervormd in de spiegels en hervonden zich in de bewegende kleur van de videobeelden.

In dezelfde tijd was Paul bezig met een opdracht in een gemeentehuis, waarbij hij werkte met bewakingscamera's die door draaideuren binnenkomende en vertrekkende mensen lieten zien op monitoren. Zo'n zelfde camera verscheen in de draaimolen: hij registreert van bovenop de installatie de draaimolen, de elementen daarin, de toeschouwers en de omgeving waarin de sculptuur zich bevindt. Een monitor aan de vierde arm van de molen geeft die beelden weer.

Pauls sculpturen komen meestal voort uit een fascinatie, soms zelfs een obsessie. Zijn passie voor water en boten, klapperende zeilen en 'rompjes' uit hij niet alleen aan boord van de zeilboot die hij met zijn broer bezit. In zijn meest recente werk onderzoekt, ontleedt hij die Grote Liefde systematisch en nauwgezet: rompen, masten, kuip, kajuit, dek … Hij haalt ze uit elkaar, vormt ze tot nieuwe voorwerpen, in transparant materiaal, alsof ze uit ijs zijn gehouwen.
Zijn betrokkenheid bij wat hij maakt leidt echter niet tot navelstaarderij; zijn werk overstijgt het strikt autobiografische. Zíjn passie voor het object overtuigt volkomen door de grote zeggingskracht die hij zijn beelden weet mee te geven.  

Paul is, met een omweg via bewegende beelden, terug bij het sculpturale handwerk: boetseren, mallen maken, afgieten.
Soms agressief, soms grof, maar vaak ook helder en poëtisch, geeft hij vorm aan zijn passie. Met volharding, als een pitbull, bijt hij zich vast en laat niet los, tot wat hij maakt past bij de indrukken die op zijn netvlies zijn opgeslagen, de flarden die zijn visueel geheugen beheersen.

© Maartje Berendsen; Rotterdam, 22 9 1999

Maartje Berendsen is beeldend kunstenaar en tegenwoordig curator van BERENDSEN, galerie voor eigentijdse kunst, Rotterdam