Het Plafond; ruimte voor kunsten en cultuur in het woonhuis van Willem Besselink en Guus Vreeburg
Gedempte Zalmhaven 761, 3011 BT Rotterdam / NL

Eefje Verstraelen
'Het Continent'
6 - 28 januari 2007

information in English
foto's van de presentatie

'Het Continent' voor Het Plafond is een installatie die de ruimte van Het Plafond zelf én de ruimte op de straat vóór Het Plafond uitdaagt. Eefje Verstraelen stelde een grote constellatie van pallets voor, die zich boven je hoofd bevindt. Daardoor trekt ze enerzijds de aandacht naar die 'bovenruimte', en maakt ze anderzijds maximaal de zwaartekracht ervaarbaar. Ze verwerkt in de installatie ook roterende schijnwerpers. Het licht daarvan, en de schaduwen van de pallets scheert langs wanden en plafond van Het Plafond, en ook over het trottoir buiten. Verstraelen maakt een mobile-achtige, hangende constructie. Ze heeft daarom uitgebreid de constructieve aspecten bestudeerd; zo kan ‘Het Continent’ tegelijkertijd loodzwaar en luchtig zijn.

De installatie 'Het Continent' bij Het Plafond is onderdeel van een samenhangende tweeluik-presentatie van Eefje Verstraelen; al van 3 december 2006, en tot en met 14 januari 2007 is 'Being There', het andere 'luik' te zien bij berendsen galerie voor eigentijdse kunst in Rotterdam

Kom kijken bij Het Plafond
Het Plafond kent geen vaste openingstijden, maar opent zich met een grote winkelruit naar het trottoir van de Gedempte Zalmhaven. De installatie van Eefje Verstraelen is dus dag en nacht te bekijken.

Eefje Verstraelen. Schetsvoorstel 'Het Continent'
voor Het Plafond, Rotterdam; november 2006
© Eefje Verstraelen, Rotterdam; 2006

Eefje Verstraelen
1981	geboren in Venray
1997-2001	studie Multimedia aan het Grafisch Lyceum, Eindhoven
2001-2006	BA-studie 'Autonome kunst' aan de Willem de Kooning Academie ('Art, media
	& design'), Rotterdam
2004	deelnemer 'Noord Atlantisch licht' / Galerie op de Rotte, Rotterdam met 'Stedelijk
	fragment'
2004-2005	uitwisselingsstudent aan de Zokei University in Tokyo / Japan
2005	deelnemer workshop 'Duik in de Dijk', Rotterdam
2006	deelnemer 'Eindhoven Revisited', De Krabbedans, Eindhoven
	wint 'Bronze Award' tijdens de tentoonstelling 'Hyper Design' in Shanghai/China,
	onderdeel van de Shanghai Biennale 2006, met inzending 'Temporary & Mobile'
	eindexamententoonstelling WdKA, Groot Handelsgebouw Rotterdam
	deelnemer 'Brabantrizoom' tijdens project 'De KunstCamping', Heeswijk
	deelnemer internationale workshop 'Parasite: Rotterdam', WdKA
	deelnemer 'Grijpen van het ogenblik', Academiegalerie BLAAK10, Rotterdam
2006-2007	presentatie bij berendsen galerie voor eigentijdse kunst, Rotterdam

Eefje Verstraelen woont en werkt in Rotterdam

Plafonds als bijzondere plekken
‘Het Plafond – ruimte voor kunsten en cultuur’ is genoemd naar het plafond van die ruimte. Dat is ruim 3,5 meter hoog. Ver boven je hoofd dus; je ziet het dus niet zo maar. Vandaar, dat in de meeste interieurs het plafond een wat verwaarloosde plek is. Er worden vaak kapitalen besteed aan aankleding van de vloer (parket, of vaste vloerbedekking) en van de wanden (behang of stuc, of wandverf in allerlei kleuren), maar het plafond komt er vaak maar bekaaid vanaf.
Dat was vroeger wel anders: toen bestond er een traditie van mooie gewelven (denk aan gotische kathedralen) of plafondschilderingen (vooral in Barokke kerken en paleizen – met allerlei perspectivische composities en andere optische trucs lijkt het soms of het plafond helemaal niet bestaat, en kijk je als het ware zó de hemel in). In de 18e en 19de eeuw ontstonden rijk uitgedoste stucplafonds – povere restanten van die plafondkunst zijn de imitatiestuc rosetten bij de bouwmarkt. Plafonds waren vaak dé plek om gewichteloos-onaardse zaken aan te duiden.
Ook in de 20e eeuw zijn soms kunstenaars met plafonds bezig. Leo Vroegindeweij maakte in 1992 een plafondschildering in Museum Fodor in Amsterdam, en in 1996 nog een in het laboratorium van Shell daar. Peter Struycken realiseerde in 1987 een bijzonder ‘lichtplafond’ in het Muziektheater in Amsterdam, en in 1997 iets dergelijks in de nieuwe Concertzaal in Tilburg. Maar verder zijn plafonds tegenwoordig kaal. Aan iets wat je toch niet zo gauw ziet willen mensen vaak geen geld besteden. En dat is jammer, want een plafond is een bijzondere plek, juist omdát je het vaak niet meteen ziet, en omdát je ervoor omhoog moet kijken. Wie dat doet merkt dat er iets verandert in je evenwichtsgevoel – je gaat als het ware een beetje ‘zweven’.

Het plafond van Het Plafond
Om de bijzondere eigenschappen van plafonds in het interieur weer een beetje te verkennen heeft ook Het Plafond in de afgelopen jaren een aantal kunstenaars uitgenodigd juist dáár bijzondere projecten te maken. In 1997 projecteerde Hermelinde Hergenhahn op dat betonnen plafond videobeelden van een wateroppervlak (nota bene: ‘water’ bóven je hoofd!) en maakte Toine Horvers een klanksculptuur als ‘wolken van geluid’. In 2003 spande Jasper Budel vlak onder het plafond een enorme lap schilderslinnen met daarop afdrukken van zijn eigen lijf – bijna weer een Barokke schildering. Meer recent hebben ook de projecten van Willem Besselink (‘Berlin/Rotterdam’), Eddy van Mourik (‘BERG’) en Yukihiro Taguchi (‘Bücher Domino’) het plafond van Het Plafond uitgedaagd en benaderd. Nu dus Eefje Verstraelen met een hangende constructie van pallets. Verstraelen maakt het zich niet makkelijk: ze daagt niet alleen het plafond uit, maar ook de zwaartekracht.

Op één been staan: kunst en zwaartekracht
Alles gaat altijd naar beneden. Dan zijn dingen in rust. Wie omhoog wil, moet moeite doen. Dat is de zwaartekracht. Normaal merk je die nauwelijks, maar als je bijvoorbeeld een blok steen op een ander blok stapelt vóel je de zwaarte. De pyramide-bouwers wisten daar alles van: zij begonnen met een breed grondvlak, om ervoor te zorgen dat het allerbovenste blok – op 150 meter hoogte – al 46 eeuwen lang stabiel blijft liggen. Wie omhoog wil, krijgt niet alleen te maken met zwaartekracht, maar ook met evenwicht en stabiliteit. Dat merk je als je op één been gaat staan in plaats van twee. Ballerina’s op hun spitzen hebben daarvan zelfs hun kunst gemaakt: quasi gewichtloos lijken ze te zweven, alsof zwaartekracht niet bestaat...
Beeldhouwers, en bouwers willen óók altijd ‘omhoog’. Altijd moeten ze rekening houden met zwaartekracht, met evenwicht en de benodigde stabiliteit. Hoe hoger, des te mooier (denk aan de Euromast...). Sommige beeldhouwers zijn net spitzen-ballerina’s: Richard Serra zette loodzware platen staal – licht gebogen – op hun kant. Wie náást een Serra staat voelt het wankele – maar gelukkig stabiele – evenwicht ervan. Alexander Calder ontwikkelde vanuit dunne stelt-constructies tenslotte hangende ‘mobiles’ – quasi zwevend, én bewegend! Wie ónder een Calder gaat staan kijkt omhoog: dan zie je de mobiele zweven en draaien, maar omdat je omhóóg kijkt ga je zelf ook zweven. Maar ook de zwaartekracht wordt voelbaar: sta je zélf stevig genoeg? en is de constructie wel voldoende stevig om de zwaartekracht te weerstaan, of valt-ie wellicht naar beneden – boven op je? Dát moet de Griekse hoveling Damokles gedacht hebben, die als straf voor te veel vleierij een zwaard boven zijn hoofd kreeg opgehangen – aan een enkele paardenhaar...

Eefje Verstraelen
Eefje Verstraelen gebruikt standaard Euro-pallets als bouwmateriaal. Verstraelen: "Ik heb een grote affiniteit met lompe zware dingen, zoals die in haven en industrie gebruikt worden. Daar zie ik meteen wat in. Bijvoorbeeld in ja-knikkers, met hun verschillende ritmes." Ook pallets fascineren Verstraelen al lange tijd vanwege hun industriële uiterlijk, hun uitstraling van mobiliteit en tijdelijkheid, én hun sterk gestandaardiseerde, modulaire karakter. Je kunt ze stapelen zodat grotere volumes ontstaan. Verstraelen stelt ook voor ze te 'verschalen' – ze, met behoud van de oorspronkelijke verhoudingen, te vergroten of juist te verkleinen. Met díe elementen stapelt Verstraelen driedimensionale structuren, die een sterk landschappelijk karakter krijgen. "Ik heb het gevoel dat ik in mijn beelden op dezelfde manier werk als wanneer ik tekeningen maak. Het gaat me bij de compositie om de contrasten, de opbouw. Ik laat het dus gewoon groeien. Soms worden het makette-achtige voorstellen voor de stedelijke ruimte, soms ook zijn ze levensgroot." Het afgelopen jaar heeft ze, op deze manier werkend, een aantal heel verschillende projecten gerealiseerd.
Bij haar eindexamen aan de Willem de Kooning Academie presenteerde Eefje Verstraelen de installatie ‘Nomad Construction 1’: uit standaard pallets en handgemaakte miniatuur versies daarvan maakte ze een cluster-achtige wolk van maar liefst 6,5 x 3 x 2,5 meter, ingeklemd tussen twee bestaande betonkolommen. Zo ontstond een transparant landschap waar je op ooghoogte naar kon kijken. Onlangs realiseerde Verstraelen in de kelder van ‘berendsen galerie voor eigentijdse kunst’ aan de Hoogstraat het werk ‘Being There’: een labyrint van tot meer dan manshoogte opgestapelde pallet-torens, nauwe doorgangen, niveau verschillen en piepkleine pallet-grotjes. Het oogde enerzijds grof en zwaar en rauw, maar was anderzijds door subtiele lichteffecten en door de zoete geur van al dat hout, met daarop gebrandmerkt de vignetten van Europese landen waar die pallets ooit vandaan kwamen, ook ‘urbaan’ en uitnodigend om doorheen te lopen.

Eefje Verstraelen. 'Nomad Construction I', 2006
pallets; ca 650 x 300 x 250 cm
installatie als onderdeel van eindexamen
Willem de Kooning Academie
Groot Handelsgebouw, Rotterdam

‘Het Continent’ bij Het Plafond
Nu dus ‘Het Continent’; een ‘continent’ – toe maar! De installatie is ‘site specific’: speciaal gemaakt voor Het Plafond. Tientallen pallets van 20 kilo per stuk hangen, niet aan paardenhaar, maar via stevige kettingen aan 20 keilbouten vanaf het plafond naar beneden. De constructie beslaat bijna het hele plafond, dus je móet er wel onderdoor, of je wilt of niet. En dan hangt ál dat volume, met ál dat gewicht boven je hoofd. De pallets smelten niet tot massieve blokken samen, maar ze blijven juist los van elkaar in lagen, en nemen onderling verschillende richtingen aan. Daardoor blijft het geheel, ondanks alle massa, toch nog tamelijk transparant en luchtig. Dat komt ook mede door de zwaailampen die in de pallets verwerkt zitten. Die zorgen voor een dynamisch spel van lichtflitsen en bewegende schaduwen: in de pallets zelf, maar ook in de ruimte eromheen. Een sprookjesachtig-urbaan effect. Soms hangen de pallets, slechts enkele lagen dik, ver in de hoogte, maar soms ook reiken ze van boven tot veel verder naar beneden. Er ontstaat een rijkgeschakeerd reliëf, als een landschap: een stad? heuvels? een heel continent? Het lijkt of je het van boven af bekijkt, als uit een vliegtuig, maar in werkelijkheid sta je erónder en kijk je naar bóven. Je zou haast willen denken dat de wereld omgekeerd was: het plafond als een vloer waarop Verstraelen’s installatie stáát, waarbij de vloer waarover je loopt tot plafond wordt... een hallucinerende gedachte, temeer omdat al dat naar boven kijken je evenwichtsorgaan op de proef stelt.
Verstraelen heeft het zich dus niet gemakkelijk gemaakt. Géén ‘meisjeskunst’. Bijna ook niet langer ‘beeldende kunst’, laat staan objectmatige ‘beeldhouwkunst’. Met hun sterk landschappelijke uitstraling zijn Verstraelen’s installaties bijna al ‘architectuur’. In recente foto's plaatste ze al makettes van modulaire pallet-bouwsels tegen de achtergrond van haveninstallaties in de Europoort. Verstraelen slaagt erin niet alleen in de puurheid en hardheid van haar pallets te laten zien, maar ook de poëtisch-evocatieve kwaliteiten ervan.

© Guus Vreeburg / Het Plafond, Rotterdam; 070106

De installatie 'Het Continent' wordt
mede mogelijk gemaakt door:

Programma
6 januari 2007
vanaf 20.30	opening van de presentatie; de kunstenaar is daarbij aanwezig; U bent van harte welkom
14 januari	laatste dag van tentoonstelling 'Being There' bij berendsen galerie voor eigentijdse
	kunst, Rotterdam
28 januari
vanaf 16.00	finissage van de presentatie bij Het Plafond

Informatie
Willem Besselink:    +31 6 19 4343 41
Guus Vreeburg:         +31 6 4720 4750

Eefje Verstraelen. 'Being There' (détail), 2006
pallets, ca 900 x 500 x 250 cm
berendsen galerie voor eigentijdse kunst, Rotterdam